Location
  • Sagaing

လက်ပတောင်း တောင်ရိပ်မှ အငြင်းပွားဖွယ် ကြေးနီမိုင်းဒေသတွင်းရှိ

ဘဝများတွင် စွန်းထင်းလာသော ဒေါသနှင့် ကြောက်ရွံ့မှုများ

Images by
Lauren DeCicca
Text by
Lauren DeCicca and Paul Vrieze
ဇူလိုင်လ ၂၀၁၅ခုနှစ်၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း။ လက်ပတောင်း ကြေးနီမိုင်း၏ ပမာဏမှာ ကျယ်ပြန့်လွှမ်းမိုးလျက်ရှိသည်။ အဝေးတစ်နေရာမှပင် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ အနီးအနားရွာ၏  အစွန်အဖျားပိုင်းမှ ကြေးနီမိုင်းနယ်မြေကို စီးကြည့်သောအခါ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ တွင်းဖွင့် သတ္တုမိုင်းကိုဖြတ်လျက် သူတို့၏ လမ်းကြောင်းကို ဖြေးဖြေးချင်း ဖော်နေကြသော ထရပ်ကားများကို ကျွန်မရပ်နေသော နေရာမှ ပုရွက်ဆိတ်အရွယ်မျှ မြင်နေရသော်လည်း တူးဖော်ထားသော ကျင်း၏ နံရံများတွင် ကြေးနီကြော အစင်းအစင်းများကို မြင်နိုင်သည်။

ဤကုမ္ပဏီပိုင်နယ်မြေ အများစုမှာ တစ်ချိန်က လယ်သမားနှင့် ဒေသခံများက ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ကြသည်။ သူတို့၏ လယ်ယာအသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရသူများက တရုတ်နောက်ခံသတ္တုမိုင်းက သူတို့ဘဝများကို ပြောင်းပစ်လိုက်သည်ဟု ဆိုသည်။ ပရောဂျက်အပေါ်သက်ရောက်နေသည့် အကျပ်အတည်းများ၊ ဖိအားများမှာ တစ်ဖြည်းဖြည်း လျော့ပါးလာကာ ဒေသခံလူ့အသိုက်အဝန်းများပေါ် လေးလံစွာ ဆက်လက်ပိကျလျက်ရှိသည်။ 

Lauren DeCicca/NRGI
လက်ပတောင်းသတ္တုမိုင်းမှာ မြန်မာနိုင်ငံ စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်းရှိ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သော မုံရွာမှ တစ်နာရီခန့်မောင်းသွားရသည့်အကွာအဝေးတွင်ရှိပြီး ကျွန်မသည် ဇူလိုင်လက သတ္တုတွင်းအနီးအနားရွာတစ်ရွာတွင် ဒေါ်သွဲ့သွဲ့ဝင်းကို တွေ့ဆုံရန် ရောက်ခဲ့သည်။

သူက ခြံဝင်းထဲ မော်တော်ဆိုင်ကယ်စီပြီး မျှားပစ်လိုက်သလို ဝင်ချလာပြီး ပြည့်ပြည့်ဝဝပြုံးလျက် သူ့လက်ကိုင်ဖုန်းကို ပြတ်သားတိကျစွာ ပြောလျက်။ သူ့၏ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ယုံကြည်မှုနဲ့ မြဲမြံဇွဲသန်ခြင်းကို ချက်ချင်းမြင်သာပေသည်။ ကျွန်တော့် ဘာသာပြန်နှင့် ကျွန်တော့်ကို အလျင်အမြန်ပင် ရွာအနားသတ်ဆီရောက်သော လမ်းသွယ်ကလေးအတိုင်း သူနဲ့အတူ လိုက်ခဲ့ဖို့ ပြောသည်။ ထိုနေရာမှ သတ္တုမိုင်း၏ ကျယ်ပြန့်သော မြင်ကွင်းကျယ်ကို တွေ့နိုင်သည်။ 

သတ္တုကြောများဖြင့် အစင်းအစင်းဖြစ်နေသော ကျယ်ပြောသည့် တစ်ခွင်လုံးကို ဖြတ်ကြည့်ရင်း သူက သူပိုင်ဆိုင်သည့် စုစုပေါင်းမြေ ၁၀ ဧကထဲမှ ၈ ဧကကို သတ္တုမိုင်းအတွက် အတင်းအကျပ်အသိမ်းခံရပုံကို ပြောပြသည်။ သူ့မိသားစုမှာ လျော်ကြေးငွေလုံးဝ မရရှိခဲ့ပဲ ဤနေရာတွင်ရှိသော အခြားများစွာသော ရွာသားများ နည်းတူ သူတို့ လယ်မြေများ ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး သူတို့၏ ယခင် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုလည်း မရှိတော့သဖြင့် သူတို့၏ ငွေကြေးအခြေအနေမှာ ဆိုးဝါးခဲ့ကြောင်း သူက ဆိုသည်။ 
Lauren DeCicca/NRGI
တရုတ်ဧရာမပရောဂျက်များအပေါ် လူထု၏ ဒေါသ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် တရုတ်၏ နိုင်ငံပိုင်လက်နက်ထုတ်လုပ်သောလုပ်ငန်း နိုရင်ကို၏ လက်အောက်ခံကုမ္ပဏီဖြစ်သော ဝမ်းပေါင် ကြေနီသတ္တုတူးဖော်ရေး လီမိတက် တရုတ်ကုမ္ပဏီသည် ကြေးနီသတ္တုသိုက်များမှ အကျိုးအမြတ်ထုတ်ယူမှု စတင်ရန် မြန်မာစစ်တပ်ပိုင် ကွဲပြားသော လုပ်ငန်းပေါင်းစုံကို ပေါင်းထားသည့် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ ဦးပိုင်လီမိတက် အပေးအယူစေ့စပ်ညှိနှိုင်းလျက် ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ယင်းတို့က စီမံကိန်းနယ်မြေကို အဆောတလျင်စတင်ချဲ့ထွင်ခဲ့ပြီး အာဏာပိုင်များသည် ထောင်ချီသော လယ်သမားများ ထံမှ ကျယ်ပြန့်သော မြေကွက်အပိုင်းများကို အတင်းအကျပ်သိမ်းယူခဲ့သည်။ သတ္တုတွင်းမှာ စွန့်ပစ်သော ရေနှင့် မြေစာများကလည်း တိုးလာပြီး ရေအရင်းမြစ်များနှင့် လယ်ယာများကို ညစ်ညမ်းစပြုလာသည်။

နယ်မြေကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးကိုဓဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၄၄ အောက်တွင် ထားရှိသော ဒေသဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်များ၏ ဖိနှိပ်သော အရေးယူဆောင်ရွက်မှုများကြောင့် ဒေသတွင်း လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မကြာခဏဖြစ်ပွားသော ဆန္ဒပြမှုများ၏ လိုက်ပါလာသည်။ ယင်းဥပဒေသည် ဥပဒေနှင့်မညီသော စုဝေးမှုများကို ပိတ်ပင်ပြီး နေဝင်မီးငြိမ်းအမိန့်ကိုပါ ပြဋ္ဌာန်း သုံးစွဲနိုင်သည်။ 

Drag Left or Click Image to Start Slideshow

ကြေးနီမိုင်းတွင်းသည် ယခင်အာဏာရှင်စစ်အစိုးရမှ ၂၀၁၁ တွင် အမည်ခံ အရပ်သား အစိုးရအဖြစ်သို့ ဒီမိုကရေစီအကူးအပြောင်းကာလကို စတင်အကောင်အထည်မဖော်မီ အချိန်ပိုင်းကလေးတွင် အတည်ပြုပေးခဲ့သော တရုတ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံပိုင်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများက ပါဝင်ပတ်သက်နေသော ဧရာမ ပရောဂျက်များစွာ အနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ပေါ်ရှိ မြစ်ဆုံဆည်ကဲ့သို့ လက်ပတောင်း သတ္တုမိုင်းကိုလည်း မြန်မာလူထုမှ တောက်လျှောက် ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ မြန်မာလူထုအတွက် ယင်းပရောဂျက်သည် စစ်တပ်နှင့် တရုတ်ကုမ္ပဏီများကသာ အကျိုးအမြတ်ရသည့် ပရောဂျက်သက်သက်သာဖြစ်သည်။

၂၀၁၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာတွင် ရွာသားများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းကြီးများဦးဆောင်သပိတ်မှောက်ကြပြီး တစ်ဖက်မှ သပိတ်မှောက်စခန်းကို မီးစုန်းပါဝင်သော လက်ပစ်ဗုံးများဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခံရပြီး ဆန္ဒပြသူများ ဒါဇင်နှင့်ချီ၍ ပြင်းထန်သော မီးလောင်ဒဏ်ရာများ ရစေခဲ့သည်။ ထိ်ု့ကြောင့် ဒေသခံများ၏ ဆန္ဒနှင့် တသားတည်း နိုင်ငံတဝန်းမှ မကျေမနပ်ဒေါသထွက်ခဲ့ကြသည်။

ကျွန်မသည် ဒေါ်သွဲ့သွဲ့ဝင်းနှင့်အတူ ရွှေလှေရွာရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းကို ဦးဆောင်သော ဦးအောင်မြင့်ထွေး (၃၇ နှစ်) ကို သွားရောက်တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ သူက အဖြစ်အပျက်များကို ဖော်ပြရှင်းလင်းသည်။ ဆန္ဒပြကန့်ကွက်သူများက သတ္တုမိုင်း၏ အဝင်ဂိတ်ဝတွင် စခန်းချဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ သို့သော် နံနက် ၂နာရီ ၄၅မိနစ်အချိန်တွင် အိမ်ပြန်ကြရန် အမိန့်ပေးခံခဲ့ရသည်။ ဆန္ဒပြသူများက အဝင်လမ်းမှ မထွက်ခွာသောအခါ ရဲများက သတိပေးပြီးနောက် ရေပိုင်းများဖြင့် ဖျန်းပက်ကြကြောင်း၊ ထို့နောက် သူတို့အထဲသို့ လောင်ကျွမ်းစေသော မီးစုန်းဖြူ လက်ပစ်ဗုံးများ ပစ်သွင်းခဲ့ကြောင့် သူက ရှင်းပြသည်။ ပဋိက္ခအတွင်း လူ ၁၀၀ မက ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခဲ့ကြသည်ဟု သူက ဆိုသည်။ ဒေါ်သွဲ့သွဲ့ဝင်း၏ ညီမငယ် ဖြူဖြူဝင်းမှာ မျက်နှာတွင် သေရာပါအမာရွတ် ကျန်ခဲ့သည်။
Lauren DeCicca/NRGI
အဖြစ်အပျက်ကို နောက်ပိုင်းတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဦးဆောင်သော အဆင့်မြင့် သေအစိုးရစုံစမ်းရေးကော်မရှင်က စုံစမ်းစစ်ဆေးခဲ့သည်။ အကြမ်းဖက်ဖြေရှင်းရန် အမိန့်ပေးခဲ့သော အရာရှိများကို ဥပဒေကြောင်းနှင့်အညီ သွယ်ဝိုက်အကျိုးသက်ရောက်မှု မရှိခဲ့သော်လည်း သတ္တုတူးဖော်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်သော အပေးအယူများကို ပြင်ဆင်နိုင်ခဲ့ပြီး ပရောဂျက်မှာရသော ဘဏ္ဍာငွေများတွင် ပို၍ကြီးမားသော အစုကို နိုင်ငံတော် ဘဏ္ဍာတိုက်အသွင်းသို့ ပေးသွင်းနိုင်ခဲ့သည်။ တရုတ်လုပ်ငန်းက ဒေသတွင်း မကျေနပ်ချက်များကို ဖြေရှင်းပေးရန်နှင့် လျော်ကြေးငွေပေးအပ်ခြင်းများတွင် တိုးတက်မှုများရရှိအောင် ဆောင်ရွက်ပေးရန် ကတိပြုခဲ့သော်လည်း ရွာသားများက ဆက်လက် ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ သဘောထားကွဲလွဲချက်များအပေါ် ထိန်းချုပ်ဖိနှိပ်ရန် အာဏာပိုင်များက အင်အား ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆက်လက် သုံးခဲ့သည်။
Lauren DeCicca/NRGI
တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှု နတ္ထိ

၂၀၁၄ ဒီဇင်ဘာတွင် သတ္တုမိုင်းကို ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ကြသော အမျိုးသမီးအုပ်စုတစ်စုသည် လက်နက်ကိုင်ရဲတပ်ဖွဲနှင့် တွေ့ဆုံကာ ပစ်ခတ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ အသက် ၅၆ နှစ်ရှိ မုဆိုးမတစ်ဦးဖြစ်သော် ဒေါ်ခင်ဝင်းမှာ ခေါင်းတွင် သေနတ်ထိမှန်သေဆုံးခဲ့သည်။

ဒေါ်ခင်ဝင်းအတွက် တရားမျှတမှုကို ရှာဖွေနေကြသော မိသားစုဝင်များနှင့် တွေ့ဆုံရန် ကျွန်မကို ဒေါ်သွဲ့သွဲ့ဝင်းက ရဲကြားနားမှုဆီ ခေါ်သွားခဲ့သည်။ ရဲစခန်းတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ခြင်းအပေါ် စေ့စေ့စပ်စပ်မေးမြန်းခြင်းခံရသည်။ နေရာတိုင်းတွင် ပတ်စပို့နှင့် ပြည်ဝင်ခွင့်နှင့် ပတ်သက်သော သတင်းအချက်အလက်များကိုလည်း ပေးရသည်။ အထူးစုံးစမ်းစစ်ဆေးရေးရဲများက သူတို့၏ ဖုန်းကင်မရာများဖြင့် ကျွန်မကိုု မလွတ်တမ်း ချိန်ရွယ်ထားခဲ့ကြသည်။ 

Lauren DeCicca/NRGI
သေဆုံးသူ၏ ဆွေမျိုးသားချင်းများက ဤနှစ် အစောပိုင်းက စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများ စတင်ခဲ့သည့် ရဲဌာနကို လူသတ်မှုအဖြစ် စွဲဆိုထားခဲ့သော်လည်း  အမှုအခင်းစကတည်းက တစ်စုံတစ်ရာမျှ မဖြစ်မြောက်ခဲ့။ အချိတ်အဆက်ကောင်းမွန်သော ကုမ္ပဏီများက ဒေသခံ လူ့အသိုက်အဝန်း၏ အစ်ဆက်တစ်စပ်တည်းရှိသောနယ်မြေမှ သဘာဝသယံဇာတများကို အကျိုးအမြတ်ထုတ်ယူရရှိစေရန် အာဏာပိုင်များ၏ ပံ့ပိုးမှုနှင့် ဆောင်ရွက်လည်ပတ်နေသည့် နေရာတွင် ဖြစ်ပွားသော အမှုကိစ္စများ၌ မြန်မာနိုင်ငံတွင်း ဥပဒေစိုးမိုးမှု ကင်းပနေခြင်းကို အခြေအနေများက အလေးပေးဖော်ပြနေပေသည်။
 Lauren DeCicca/NRGI
ဤပရောဂျက်ကို ဆန့်ကျင်၍ တက်ကြွလှုပ်ရှားမှုများကို ပါဝင်ဆောင်ရွက်ပြီးကတည်းက ဒေါ်သွဲ့သွဲ့ဝင်းသည် ထိုင်းနှင့် အင်ဒိုနီးရှားတွင် ပြုလုပ်သော နိုင်ငံတကာ ကွန်ဖရင့်များသို့ တက်ရောက်ရန် အခွင့်အလမ်းများ ရခဲ့သည်။ ဤညီလာခံများက သူပါဝင်နေသော လူ့အသိုက်အဝန်းကို ဦးဆောင်ရာနှင့် အသိပညာပေးရာတွင် သူ့ကို ရဲရင့်သတ္တိရှိလာစေခဲ့သည်။ ယခုအခါ သူသည် သူ့ရွာအတွင်း ပုဂ္ဂလိကပိုင်မြေဝယ်ယူမှုများတွင် သင့်တင့်မျှတသော နှုန်းများကို ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးရာတွင် ကူညီသည်။ နိုင်ငံသားများအပေါ် လုံခြုံရေးအင်အားစုများကိ တိုက်ခိုက်မှုနှင့် ပတ်သက်သော တရားရုံးအမှုကိစ္စများနှင့် ရဲကြားနာမှုများ၏ မေးမြန်းစစ်ဆေးမှုများတွင် ကူညီသည်။

သတ္တုမိုင်းကြောင့် ပို၍ဆိုးဝါးသော အခြေအနေကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသူများမှာ လယ်သမားများသာ မဟုတ်ပါ။ ကြေးနီရရှိရန်အတွက် သတ္တုမိုင်းနယ်မြေ၏ အစွန်အဖျားကို ခြစ်ချုပ်ရယူအသုံးပြုသော လက်လုပ်သတ္တုထုတ်ယူသူ အုပ်စုများသည်လည်း တရုတ်ကုမ္ပဏီက ပရောဂျက်နယ်မြေကို ထိန်းချုပ်ပြီး ဝင်ရောက်မှုကို ပိတ်ဆို့လိုက်သည့်နောက် သူတို့၏ အသက်မွေးမှုဘဝ လျော့ပါးနိမ့်ဆင်းခဲ့ကြောင့် တွေ့ကြုံခဲ့ကြရသည်။

Lauren DeCicca/NRGI
Lauren DeCicca/NRGI
ကျွမ်းကျင် လိမ္မာ လက်သုံးသတ္တုရှာများလည်း ဝင်ငွေဆုံးရှုံး

မုံရွာမှ နာရီဝက်ခန့် မောင်းနှင်ရောက်ရှိနိုင်သော ကံကုန်းရွာတွင် တစ်ခါက ဦးရေ ၁၀၀၀ မက များပြားသော အသေးစား သတ္တုတူးဖော်ရှာဖွေသူများမှာ ကြေနီကြွယ်ဝသော မြေများစုဆောင်ယူရန် အလို့ငှာ ယခုအခါ လက်ပတောင်းပိုင်နက်အတွင်းသို့ တရားမဝင်ဝင်ရောက်ရပေသည်။ ကျေးရွာအတွင်း ကြောက်လန့်စိုးရိမ်မှုများ အမြဲတမ်းရှိနေကြသည်။ လာမည့်လများအတွင်း သက်ရှင်နေထိုင်နိုင်ရန် လုံလောက်သော ဝင်ငွေမရမှာကို စိုးကြောက်မှုသာမက ခွင့်ပြုချက်မဲ့ ဝင်ရောက်ခြင်းအတွက် အဖမ်းဆီးခံရနိုင်ခြင်းအတွက် ကြောက်ရွံ့ရခြင်းလည်း ရှိပေသည်။ လက်ရှိတွင် သူတို့မှာ ရက် ၂၀ ခန့်ရှိတိုင်း မိသားတစ်စုသည် ဒေါ်လာ ၁၀၀ ခန့်ရှာဖွေနိုင်ကြောင်း ယင်းသတ္တုထုတ်လုပ်သူများက ပြောသည်။ 

ကံကုန်းတွင် နေထိုင်သူအချို့က ကျွန်မကို သူတို့ ကျောက်များစုဆောင်းရာ အနီးနားရှိတောင်၏ ထိပ်သို့ တက်ရန် ခေါ်သွားခဲ့သည်။ ကလေးငယ်များက ကျွန်မလက်ကိုဆွဲကာ ရှုပ်နေသော လမ်းသွယ်များကို ဖြတ်သန်းသွားနိုင်ရန် ကူညီခဲ့ကြသည်။ ရုတ်တရက် ကျွန်တော့်ကို ခြုံုစုုစုများကြား တွန်းထည့်ကာ ပုန်းနေရန် ပြောလိုက်ကြသည်။ ကျွန်မစကားပြန်နှင့် အခြားအဖော်များမှာ တောင်အောက်သို့ အမြန်ပြေးဆင်းသွားကြသည်။ ဝမ်းပေါင်မှာ သတ္တုတူးဖော်ရေးအမှုထမ်များ အပြည့်ပါသော တရပ်ကားတစ်စင်းက နယ်ပယ်အတွင်း လှည့်ပတ်ကြည့်ရှုရန် ဖြတ်မောင်းသွားသည်။ စကားပြန် သို့မဟုတ် ကျွန်မကို တွေ့သွားပါက ရွာသားအားလုံး နောက်ဆက်တွဲအကျိုးဆက်များနှင့် ရင်ဆိုင်ရမည်ဖြစ်ကြောင့် နောက်တော့ သူတို့က ပြောပြသည်။

လယ်ယာများ ဆုံးရှုံးခြင်း၊ လက်ပတောင်းတစ်ဝိုက် မြေများမှာ အာဝါသညစ်ညမ်းမှုကြောင့် စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းနိုင်မှုများ လျော့ပါးလာခြင်းဖြင့် ရွာသားများ၏ အသက်မွေးမှုမှာ မတည်ငြိမ်မှုများ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကံကုန်းရှိ အနီးနားမှ တွင်းထွက်မြေကြီးများကို တင်းကျပ်မှုမရှိဘဲ ရယူသုံးစွဲနိုင်သဖြင့် အဆင်ပြေကျေနပ်ခဲ့သော လက်ဖြင့် သတ္တတူးဖော်ထုတ်ယူသူများ၏ အရေအတွက်မှာ မကြာသေးသောနှစ်များအတွင်း ဦးရေ ၄၀ မျှသာရှိသည်အထိ တဖြည်းဖြည့်လျော့ပါးလာခဲ့သည်။ တရားမျှတမှုမရှိခြင်း၊ လုံခြုံမှုကင်းမဲ့ခြင်းနှင့် ဆင်းရဲခြင်းက သူတို့၏ ဘဝများကို ဆက်လက် စွန်းပေနေခိုက် မသေချာမရေရာမှုများနှင့်ပင် သတ္တုမိုင်းအနီး နေထိုင်ရှင်သန်နေရသော လူ့အသိုက်အဝန်းအတွက် မည်သည့် လိမ်ညာမုသားများ သိုလှောင်ထားကြပါသေးသလဲ။

Lauren DeCicca/NRGI

The UNEARTH project is supported by the Natural Resource Governance Institute and was initiated as part of its Extractive Industries Photo Documentary Project.